تاثیر جراحی بینی بر بویایی یکی از موضوعاتی است که بسیاری از افراد پیش از انجام رینوپلاستی درباره آن سؤال دارند. بینی علاوه بر نقش مهمی که در تنفس دارد، اندام اصلی دریافت و تشخیص بوها نیز محسوب می شود. به همین دلیل، تغییراتی که در ساختار داخلی آن ایجاد می شوند، ممکن است به طور موقت و در موارد نادر به شکل طولانی مدت بر حس بویایی تأثیر بگذارند.
کاهش حس بویایی بعد از عمل بینی معمولاً به دلیل تورم مخاط، التهاب بافت های داخلی، تجمع ترشحات و گرفتگی مجاری بینی اتفاق می افتد. این وضعیت در بسیاری از بیماران موقتی است و با کاهش تورم و بهبود جریان هوا، حس بویایی نیز به تدریج بازمی گردد. البته شدت و مدت این تغییرات به نوع جراحی، وضعیت اولیه بینی و روند ترمیم بافت ها بستگی دارد.
در این مقاله بررسی می کنیم که جراحی بینی چه تأثیری بر حس بویایی دارد، چرا بعضی افراد بعد از عمل بوها را کمتر تشخیص می دهند، این مشکل چقدر طول می کشد و برای بازگشت حس بویایی چه اقداماتی می توان انجام داد.

آیا جراحی بینی باعث کاهش حس بویایی می شود؟
بله، جراحی بینی ممکن است در برخی افراد باعث کاهش موقت حس بویایی شود؛ اما این اتفاق لزوماً به معنای آسیب دائمی به سیستم بویایی نیست. در بسیاری از موارد، تغییرات بویایی بعد از رینوپلاستی به دلیل تورم و التهاب داخل بینی ایجاد می شوند و با بهبود وضعیت مجاری تنفسی برطرف خواهند شد.
برای درک بهتر این موضوع باید بدانیم که حس بویایی زمانی ایجاد می شود که مولکول های بو همراه با جریان هوا به بخش فوقانی حفره بینی برسند. در این قسمت، گیرنده های بویایی قرار دارند که پیام های مربوط به بو را از طریق عصب بویایی به مغز منتقل می کنند.
بعد از جراحی بینی، تورم مخاط و تغییرات ایجاد شده در مسیر عبور هوا ممکن است رسیدن مولکول های بو به گیرنده های بویایی را دشوارتر کند. در نتیجه، فرد بوها را ضعیف تر از گذشته احساس می کند یا در تشخیص بعضی رایحه ها با مشکل مواجه می شود.
در بیشتر موارد، با کاهش التهاب و بهبود وضعیت تنفس بینی، حس بویایی نیز به تدریج بهتر می شود. با این حال، اگر کاهش بویایی شدید باشد، ادامه پیدا کند یا به طور ناگهانی تشدید شود، لازم است متخصص گوش، حلق و بینی وضعیت بیمار را بررسی کند.
چگونه بو را احساس می کنیم ؟
سلول های مویی که در بینی قرار دارند ، گیرنده های بویایی هستند و اجازه می دهند مواد شیمیایی وارد بینی شود. این گیرنده ها به عنوان اعصاب بویایی شناخته می شوند.
بعد از جراحی زیبایی بینی درست مثل زمانی که دچار سرما خوردگی شده اید ، راه های تنفسی مسدود خواهد شد. در این حالت اعصابی که از داخل سوراخ های بینی به بالای قاعده جمجمه می رسند عملکردشان به علت ورم مختل می شود. حس بویایی و چشایی ارتباط تنگاتگی باهم دارند که ممکن است بعد از عمل بینی بیماران متوجه کاهش هر دو احساس شوند. دغدغه پزشک این است که حس بویایی بعد ار جراحی بینی در معرض آسیب قرار نگیرد.
چه مدت بعد از جراحی بینی حس بو طبیعی می شود ؟
بیماران به علت نگرانی که در رابطه با حس بویایی دارند ، سوالاتی درباره مدت زمانی که نیاز است تا بویایی به حالت عادی برگردد می پرسند. در درجه اول باید دانست که چه نوع جراحی بینی ( زیبایی ، ترمیمی ، ترکیبی) انجام شده است. زمان برگشت حس بویایی معمولا به 3 تا 6 هفته زمان نیاز دارد. گاهی ممکن است به علت اشکالات زیاد در بینی روند ترمیم طولانی تر شود. حس بویایی بعد از جراحی بینی ، تحت تاثیر نوع عمل ، در بازه های زمانی متفاوتی به حالت عادی بر می گردد.
تست تشخیص درصد کاهش حس بویایی بعد از جراحی بینی
اگر بو را متوجه نمی شوید یا به سختی آن را حس می کنید ، نگران نباشید و فکر نکنید که حس بویایی بعد از جراحی بینی آسیب دیده است. از پزشک خود بخواهید که با انجام یک تست ساده به شما بگوید تا چه اندازه حس بویاییتان کم شده است. این عمل را در خانه نیز می توانید با استفاده از گلاب یا موادی که عطر زیادی دارند انجام دهید. ولی راه های خانگی دقیق نیستند و امکان بروز خطا در آن ها زیاد است. بهترین راهکار ، مراجعه به متخصص است تا در صورت پیشروی عارضه ، روش درمانی مناسب را برای شما در نظر بگیرد.
اقداماتی برای بازگشت سریع تر حس بویایی بعد از جراحی بینی
چند راهکار ساده برای افزایش سرعت روند بهبود بویایی به شما پیشنهاد می کنیم :
- کمپرس سرد : یکی از اصلی ترین علت هایی که موجب اختلال در بویایی می شود ، ورم بینی است. برای کاهش تورم از کمپرس های سرد استفاده کنید تا حس تشخیص بو را هر چه سریع تر به دست آورید.
- تغذیه : مصرف آب کافی ، میوه و سبزیجات به خصوص آب کرفس می تواند تاثیر زیادی در بازگشت حس بویایی داشته باشد.
- استراحت : خواب کافی و تحریک نکردن ناحیه جراحی نیز بسیار موثر خواهد بود.
- دخانیات : سیگار کشیدن و محصولات تنباکویی یک مانع در مسیر بهبودی خواهند بود که موجب تشدید التهابات و کاهش حس بویایی می شوند. به همین علت از مصرف دخانیات تا حد ممکن پس از جراحی اجتناب کنید.
- داروهای ضد التهاب : پزشک داروهایی برای کاهش ورم تجویز می کند. سعی کنید داروهایتان را در زمان معین شده استفاده کنید.
- آلرژی : از مواردی که موجب بروز حساسیت می شود دوری کنید.
- تمیرینات بویایی : استشمام کردن منظم موادی که بوی قوی دارند مثل قهوه ، مرکبات ، وانیل و نعنا باعث تحریک اعصاب بویایی می شوند و به بازگشت حس بویایی کمک شایانی می کنند.
علت کاهش حس بویایی بعد از جراحی بینی چیست؟
کاهش حس بویایی بعد از عمل بینی می تواند دلایل مختلفی داشته باشد. برخی از این عوامل به تغییرات طبیعی بافت ها در دوران نقاهت مربوط هستند و برخی دیگر ممکن است به وضعیت مخاط یا ساختارهای مرتبط با سیستم بویایی ارتباط داشته باشند.
تورم و التهاب مخاط داخل بینی
یکی از مهم ترین دلایل کاهش بویایی بعد از جراحی بینی، تورم بافت های داخلی است. در جریان رینوپلاستی، ساختارهای استخوانی، غضروفی و بافت نرم بینی تحت دستکاری قرار می گیرند. بدن نیز در واکنش طبیعی به این تغییرات، فرایند التهاب و ترمیم را آغاز می کند.
تورم ایجاد شده ممکن است فضای عبور هوا را محدود کند و مانع رسیدن کافی مولکول های بو به ناحیه بویایی شود. به همین دلیل، حتی اگر گیرنده های بویایی سالم باشند، فرد ممکن است نتواند بوها را مانند گذشته تشخیص دهد.
با کاهش التهاب و ترمیم مخاط، مسیر عبور هوا به تدریج بازتر می شود و حس بویایی نیز می تواند به وضعیت طبیعی نزدیک شود.
گرفتگی بینی و تجمع ترشحات
بعد از عمل بینی، تجمع ترشحات، لخته های خون و پوسته های داخلی می تواند باعث انسداد نسبی مجاری تنفسی شود. این وضعیت به ویژه در روزها و هفته های ابتدایی پس از جراحی شایع است.
وقتی جریان هوا به قسمت فوقانی حفره بینی محدود می شود، مولکول های بو نیز کمتر به گیرنده های بویایی می رسند. در نتیجه، فرد ممکن است کاهش حس بویایی یا حتی ناتوانی موقت در تشخیص بعضی رایحه ها را تجربه کند.
شست وشوی بینی با محلول تجویز شده توسط پزشک و رعایت دستورالعمل های مراقبتی می تواند به پاک شدن ترشحات و کاهش گرفتگی کمک کند.
تغییرات ایجاد شده در ساختار داخلی بینی
تغییرات ساختاری ناشی از جراحی نیز در بعضی موارد می توانند بر جریان هوا در حفره بینی تأثیر بگذارند. برای مثال، اصلاح تیغه بینی، تغییر شکل شاخک های بینی یا دستکاری بخش های داخلی ممکن است الگوی عبور هوا را تغییر دهد.
اگر این تغییرات باعث محدود شدن مسیر رسیدن هوا به ناحیه بویایی شوند، احتمال کاهش حس بویایی وجود دارد. البته هدف از جراحی اصولی بینی، حفظ یا بهبود عملکرد تنفسی است و جراح باید هنگام ایجاد تغییرات ساختاری، عملکرد طبیعی بینی را نیز در نظر بگیرد.
آسیب به گیرنده ها یا مسیر عصبی بویایی
یکی از دلایل کمتر شایع کاهش بویایی بعد از جراحی بینی، آسیب به ساختارهای مرتبط با سیستم بویایی است. گیرنده های بویایی در قسمت فوقانی حفره بینی قرار دارند و پیام های عصبی را از طریق رشته های عصب بویایی به مغز منتقل می کنند.
در جراحی های معمول زیبایی بینی، این ناحیه مستقیماً هدف عمل قرار نمی گیرد؛ به همین دلیل، آسیب دائمی به مسیر عصبی بویایی از عوارض شایع رینوپلاستی محسوب نمی شود. با این حال، در جراحی های پیچیده، اقدامات ترمیمی یا شرایط خاص، احتمال آسیب به ساختارهای حساس باید در نظر گرفته شود.
خشکی و تحریک مخاط بینی
خشکی مخاط و تشکیل پوسته های داخلی نیز می تواند در دوران نقاهت بر عملکرد طبیعی بینی تأثیر بگذارد. پس از جراحی، به دلیل تورم، تغییرات جریان هوا و محدودیت های مراقبتی، ممکن است مخاط بینی برای مدتی خشک و حساس شود.
این وضعیت گاهی با احساس گرفتگی، کاهش توانایی تشخیص بوها و ناراحتی داخل بینی همراه است. استفاده از محلول های شست وشو یا اسپری های تجویز شده توسط پزشک می تواند به حفظ رطوبت مخاط و کاهش این ناراحتی کمک کند.
آیا کاهش حس بویایی بعد از عمل بینی دائمی است؟
در بیشتر موارد، کاهش حس بویایی بعد از جراحی بینی موقتی است و با ترمیم بافت ها و برطرف شدن تورم داخل بینی بهبود پیدا می کند. با این حال، نمی توان احتمال باقی ماندن اختلال بویایی را در تمام بیماران به طور کامل رد کرد.
مطالعات انجام شده نشان می دهند که عملکرد بویایی پس از جراحی بینی در بسیاری از افراد به وضعیت پیش از عمل بازمی گردد. در برخی بیماران نیز ممکن است به دلیل بهبود جریان هوا، قدرت تشخیص بوها بهتر شود. با این حال، آسیب به ساختارهای بویایی یا ایجاد تغییرات پایدار در مسیر عبور هوا می تواند باعث طولانی شدن اختلال شود.
برای تشخیص موقتی یا ماندگار بودن کاهش بویایی، باید عوامل مختلفی بررسی شوند:
- مدت زمانی که از جراحی گذشته است.
- شدت کاهش حس بویایی و میزان تغییر آن نسبت به قبل از عمل
- وجود گرفتگی، التهاب یا ترشحات داخل بینی
- نوع جراحی و میزان تغییرات ایجاد شده در ساختارهای داخلی
- سابقه مشکلات بویایی پیش از جراحی
اگر با کاهش تورم و بهبود تنفس، حس بویایی همچنان مختل باشد، متخصص گوش، حلق و بینی می تواند با معاینه و انجام آزمایش های لازم، علت مشکل را مشخص کند.
حس بویایی بعد از عمل بینی چه زمانی برمی گردد؟
زمان بازگشت حس بویایی بعد از عمل بینی در همه افراد یکسان نیست. در روزهای ابتدایی، به دلیل تورم مخاط، وجود پانسمان یا اسپلینت داخلی و تجمع ترشحات، ممکن است فرد کاهش قابل توجهی در توانایی تشخیص بوها داشته باشد.
با کاهش تورم و باز شدن مجاری بینی، شرایط برای رسیدن مولکول های بو به گیرنده های بویایی بهتر می شود. در بسیاری از افراد، روند بهبود طی چند هفته آغاز می شود؛ اما بازگشت کامل عملکرد بویایی ممکن است چند ماه زمان ببرد.
برای درک بهتر روند احتمالی بهبودی، می توان دوره نقاهت را به شکل زیر بررسی کرد:
- بازه زمانی
- وضعیت احتمالی حس بویایی
- هفته اول
- کاهش محسوس بویایی به دلیل تورم و گرفتگی بینی
- هفته دوم تا ششم
- بهبود تدریجی جریان هوا و امکان بازگشت بخشی از حس بویایی
یک تا سه ماه - کاهش بیشتر التهاب و بهبود تدریجی توانایی تشخیص بوها
- سه تا شش ماه
- ادامه روند ترمیم و نزدیک شدن عملکرد بویایی به وضعیت قبل از عمل
این زمان بندی تقریبی است و برای تمام بیماران صدق نمی کند. در یک مطالعه پیگیری شش ماهه روی افرادی که رینوپلاستی باز انجام داده بودند، عملکرد بویایی در هفته های ابتدایی کاهش پیدا کرد و تا ماه ششم به سطح پیش از جراحی بازگشت.
بنابراین، اگر در هفته های اول بعد از جراحی نمی توانید بوها را مانند گذشته تشخیص دهید، لزوماً به معنای آسیب دائمی به حس بویایی نیست. با این حال، در صورت کاهش شدید یا ناگهانی بویایی، بهتر است منتظر پایان دوره نقاهت نمانید و موضوع را با پزشک مطرح کنید.
چگونه حس بویایی بعد از جراحی بینی را تقویت کنیم؟
برای بازگشت حس بویایی بعد از عمل بینی، ابتدا باید علت کاهش آن مشخص شود. اگر مشکل به دلیل تورم و گرفتگی مجاری بینی باشد، با برطرف شدن التهاب و بهبود جریان هوا، معمولاً وضعیت بویایی نیز بهتر می شود.
اقدامات زیر می توانند به حفظ سلامت مخاط بینی و بهبود عملکرد بویایی کمک کنند:
- شست وشوی بینی طبق دستور پزشک
شست وشوی بینی با محلول آب نمک استریل یا سرم شست وشو می تواند به پاک شدن ترشحات، لخته های باقی مانده و پوسته های داخل بینی کمک کند. این کار در صورت انجام صحیح، به کاهش گرفتگی و باز شدن مسیر عبور هوا کمک می کند.
البته زمان شروع شست وشو، دفعات انجام آن و نوع محلول باید مطابق دستور جراح باشد. استفاده از فشار زیاد هنگام شست وشو یا دستکاری داخل بینی می تواند به بافت های در حال ترمیم آسیب برساند. - جلوگیری از خشکی مخاط بینی
خشکی مخاط می تواند باعث ایجاد پوسته، تحریک بافت های داخلی و احساس گرفتگی شود. برای کاهش این مشکل می توان از محلول های مرطوب کننده یا اسپری سالین تجویز شده توسط پزشک استفاده کرد.
همچنین نوشیدن آب کافی و دوری از محیط های بسیار خشک به حفظ رطوبت مخاط کمک می کند. - پرهیز از سیگار و دودهای تحریک کننده
دود سیگار، قلیان و آلودگی های محیطی می توانند مخاط بینی را تحریک کنند و التهاب آن را افزایش دهند. این عوامل علاوه بر تأثیر منفی بر روند ترمیم، ممکن است عملکرد طبیعی سیستم بویایی را نیز تحت تأثیر قرار دهند.
به همین دلیل، بهتر است در دوران نقاهت و ترجیحاً پس از آن نیز از مصرف دخانیات و قرار گرفتن در معرض دود دوری کنید. - استفاده از داروهای تجویز شده
در برخی بیماران، پزشک ممکن است برای کنترل التهاب یا درمان مشکلات همراه مانند رینیت آلرژیک، داروهای خاصی تجویز کند. اسپری های کورتونی بینی نیز در شرایط مشخص می توانند به کاهش التهاب کمک کنند؛ اما استفاده از آن ها باید با توجه به وضعیت ترمیم بینی و دستور پزشک باشد.
مصرف خودسرانه قطره های ضداحتقان یا اسپری های بازکننده بینی توصیه نمی شود؛ زیرا استفاده طولانی مدت از بعضی از این داروها می تواند گرفتگی بینی را تشدید کند. - تمرین بویایی در صورت نیاز
تمرین بویایی یکی از روش های توانبخشی برای افرادی است که دچار اختلال پایدار حس بویایی شده اند. در این روش، فرد به صورت منظم بوهای مشخصی را استشمام می کند تا مسیرهای عصبی مرتبط با تشخیص بو تحریک شوند و فرایند بازآموزی بویایی انجام شود.
این تمرین معمولاً با چند رایحه مشخص مانند موارد زیر انجام می شود:- لیمو
- گل رز
- میخک
- اکالیپتوس
در تمرین بویایی، فرد هر رایحه را با تمرکز و برای مدت کوتاهی استشمام می کند و این کار را طبق یک برنامه منظم ادامه می دهد. البته این روش برای تمام افرادی که بلافاصله بعد از رینوپلاستی دچار کاهش بویایی شده اند ضروری نیست. در صورت تداوم اختلال، بهتر است ابتدا علت آن توسط متخصص بررسی و سپس درباره شروع تمرین بویایی تصمیم گیری شود.
حس بویایی بعد از جراحی بینی چند ماه بعد عمل بر می گردد ؟
در مرحله اول به پزشک مراجعه کنید و شرایط فعلی را توضیح دهید. جراح با بررسی مجدد ، مشکلات احتمالی را شناسایی خواهد کرد. در صورتی که پزشک به درستی این مشکل را تشخیص نداد ، با یک متخصص گوش، حلق و بینی مشورت کنید. گاهی برای پیدا کردن علت این اتفاق لازم است که اسکن یا MRI انجام دهید. آزمایش های بویایی نیز ارزیایی دقیق تری خواهند داشت.
تا چه زمان تاثیر جراحی بینی بر بویایی ادامه دارد ؟
حس بویایی بعد از جراحی بینی به دلیل ترشحات زیاد و هم چنین ورم و التهاب بافت های داخل بینی ، تحت تاثیر قرار می گیرد و این موضوع برای بیماران خوشایند نمی باشد ولی خوب است بدانید که این روند در دراز مدت ادامه ندارد و نهایتا بعد از دو ماه حس بویایی به حالت نرمال خود بر می گردد .
ورم بعد از جراحی بینی دچار آن می شوید باعث تغییر محفظه هایی که در انتهای اعصاب بویایی قرار دارد ، می شود . این تورم ناخوشایند باعث می شود محفظه ها مقداری بسته شود و تا پایان از بین رفتن تورم ، تاثیر جراحی بینی بر بویایی ، با شما همراه خواهد بود .
جالب است بدانید در سقف بینی سلول های بویایی وجود دارد . هنگامی که مولکول های مواد بودار به طرف سقف بینی برخورد می کنند ، سلول های بویایی تحریک می شوند و فرد رایحه ها را احساس می کند . حال وقتی که این مسیردر اثر تورم مسدود شود حس بویایی از بین می رود .
حس بویایی شما بعد از بهبودی کامل که ممکن است شش ماه الی یک سال طول بکشد ( بسته به بیماران ، متفاوت است ) ، به حالت عادی خود بر می گردد .
کلیه نگرانی های خود را از بین ببرید چون این عوارض کاملا موقتی می باشد . اطلاع رسانی آن جهت این است که با آگاهی کامل تصمیم بگیرید و از نتیجه بعد از جراحی غافلگیر نشوید






